VELAYET NEDİR?

Değerli Haymana Gazetesi okurları hepinize iyi haftalar diliyorum. Sizlere bu haftaki yazımda  “Velayet” konusunu anlatacağım. Bununla ilgili tüm detayları bu yazımda bulabileceksiniz.
Velayet; küçüklerin ve istisnai olarak kısıtlı ergin çocukların korunmasını, bakımını ve çeşitli açılardan yetiştirilmesini sağlamak için, anne ve babanın, çocukların kişiliklerinin ve malvarlıklarının korunmasıyla, onların temsili hususunda sahip oldukları hak, yetki ve ödevlerdir. Bu tanımdan yola çıkarak, velayetin, çocuğun şahıs varlığına, malvarlığına ve temsiline dair hak, yetki ve ödevleri kapsadığını ifade edebiliriz. Velayet hakkı, kişiye sıkı sıkıya bağlı mutlak bir haktır. Hukuki niteliği itibariyle, velayet hakkının bir başkasına devri mümkün değildir. Aynı şekilde, velayet hakkından feragat edilmesi de söz konusu değildir. Özellikle vurgulamakta fayda var ki, velayet, anne ve baba için değil; çocuk içindir. Dolayısıyla, velayetin kullanılmasında her zaman çocuğun menfaati üstün tutulmalıdır. Çocuğa dair konularda esas alınması gereken asli ilke, çocuğun yüksek yararı ilkesidir.
Çocuğun bakımı, korunması, temsili, eğitimi, bedensel ve ruhsal iyiliği anne ve babanın sorumluluğundadır. İdeal olan, çocuğun anne ve babasının müşterek sorumluluğu altında ve aile ortamında bulunmasıdır. Fakat , bu ideal durumun her zaman için sağlanması mümkün değildir. Çocuğun menfaatini gerektiren herhangi bir durumda, somut durumun özellikleri ve koşulları değerlendirilmeli ve velayet kurumuna ilişkin düzenlemede bulunulmalıdır. Anne ve babaya ya da çocuğa dair koşullar sebebiyle velayette değişik söz konusu olabileceği gibi çocuğa dair alınabilecek en ağır tedbir olan velayetin kaldırılması da bahse konu olabilir. Velayet, çocuğun şahıs ve malvarlığı açısından annesine ve babasına sadece hak ve yetki tanımaz; bununla birlikte, anne ve babaya birtakım yükümlülükler de getirir. Yani velayet, çift yönlüdür. Çocuğun şahıs varlığı bakımından velayetin kapsamına, ilk olarak çocuk üzerinde egemenlik hakkı girer. Nitekim, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 335’inci maddesinde; “Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Ayrıca, Kanun’un 339’uncu maddesinde hüküm altına alınan; “Çocuk, ana ve babasının rızası dışında evi terk edemez ve yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz.” düzenlemesi de egemenlik hakkına işaret eder. Çocuğun şahıs varlığı bakımından velayetin kapsamına giren bir başka hak ise çocuğa ad koyma hakkıdır. 4721 sayılı Kanun’un 339’uncu maddesi uyarınca, çocuğun adını annesi ve babası koyar. Çocuğun şahıs varlığı bakımından velayetin kapsamına giren bir başka hak, çocuğun yerleşim yerinin belirlenmesi hakkıdır. TMK m.21 uyarınca, velayet altında bulunan çocuğun yerleşim yeri, anne ve babasının yerleşim yeridir. Şayet anne ve babasının ortak yerleşim yeri bulunmuyorsa, çocuğun kendisine bırakıldığı annenin ya da babanın yerleşim yeri çocuğun da yerleşim yeridir. Velayetin kapsamına giren bir diğer husus ise çocuğun eğitimidir. Çocuğun eğitimi de şahıs varlığı bakımından velayetin kapsamına girer. Nitekim, TMK m.339’da anne ve babanın, çocuğun menfaatini dikkate almak kaydıyla bakım ve eğitim konusunda gerekli kararları alacağı ve uygulayacağı düzenlenmiştir. Keza TMK m.340 düzenlemesi de bu konuyu destekler niteliktedir.
Çocuğun malvarlığı bakımından velayetin kapsamına giren hak, yetki ve ödevler ise çocuğun malvarlığının yönetilmesi, kullanılması ve korunmasına ilişkindir. 4721 sayılı Kanun’un 352’inci maddesinde; ”Ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdürler; kural olarak hesap ve güvence vermezler.” düzenlemesi hükme bağlanmıştır.