TANIKLIK (ŞAHİTLİK) ve ÇEKİNME HAKKI

Değerli Haymana Gazetesi okurları hepinize iyi haftalar diliyorum. Sizlere bu haftaki yazımda “Tanıklık (Şahitlik) ve Tanıklıktan Çekinme Hakkı” konusunu anlatmış olacağım. Konu ile ilgili tüm detayları bu yazımda okuyabileceksiniz. Bir davada, dava konusu olaylar hakkında bilgisi bulunan veya dava konusu olaylara şahit olan yani gören, duyan kişi veya kişiler davanın tarafları bakımından tanık olarak gösterilebilirler. Bu anlamda tanık göstermek isteyen taraf, hangi olayla ilgili ve kimleri tanık gösterdiğini içeren ayrıca tanık gösterilen kimselerin isim, soy isim ve adreslerinden de oluşan bir tanık listesini usule uygun şekilde mahkemeye sunmak suretiyle tanık gösterebilir. Ancak bilinmelidir ki mahkemeler gerek hukuk yargılamalarında gerekse ceza yargılamalarında tanık ve/veya tanıkların beyanları ile bağlı değildirler ve bu anlamda tanıkların beyanlarını dava sonucunda verecekleri hükme esas alamayabilirler.
Tanıklığın izne bağlı olduğu haller vardır. Bu durumları sayacak olursak; Kamu görevlileri, görevlerinden ayrılmış olsalar bile, görevleri gereğince sır olarak saklamak zorunda oldukları hususlar hakkında, sırrın ait olduğu resmî makamın yazılı izni olmadıkça asla tanık olarak dinlenemezler. Bu izin, milletvekilleri hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar Kurulu üyeleri hakkında Cumhurbaşkanı ve diğerleri hakkında bağlı oldukları bakan veya kuruluşun amiri tarafından verilir. Ancak bilinmelidir ki tanıklık kamu yararına aykırı bulunmadıkça izin verilmesinden kaçınılamaz. Bu izin, mahkeme kararı üzerine yazı ile istenir ve izin verilince tanık davet edilerek yine mahkemece dinlenir. Mahkemenin tanıklık çağrısına uymak zorundasınız. Kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere, tanıklık için çağrılan herkes gelmek zorundadır. Usulüne uygun olarak çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık mahkeme tarafından zorla getirtilir, ayrıca tanık hakkında gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve 500 Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur. Bu anlamda zorla getirtilen tanık, daha önceden gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan Mahkemeye bildirirse, aleyhine hükmedilen giderler ve disiplin para cezası kaldırılır.
Kanunda açıkça belirtilmiş olan hâllerde, tanık olarak çağrılmış bulunan kimse, tanıklık yapmaktan çekinebilme hakkına sahiptir. Kişisel nedenlerle tanıklıktan çekinme sebeplerinin varlığı hâlinde, hâkim tanık olarak çağrılmış kimsenin çekinme hakkı bulunduğunu önceden hatırlatmak zorundadır. Tanıklıktan çekilme; kişisel nedenlerle tanıklıktan çekinme, sır nedeniyle tanıklıktan çekilme ve menfaat nedeniyle tanıklıktan çekilme olarak üç nedene istinaden ayrıma tabi tutulmuştur. Kişisel nedenlerle tanıklıktan çekinme; aşağıdaki kimseler için söz konusu olur. Bu anlamda tanıklık edilecek davada; İki taraftan birinin nişanlısı, Evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi iki taraftan birinin eşi, Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyu. Taraflardan biri ile arasında evlatlık bağı bulunanlar, Üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi kayın hısımları, Koruyucu aile ve onların çocukları ile koruma altına alınan çocuk olan kimse tanıklıktan çekinebilir. Menfaat ihlali tehlikesi nedeniyle tanıklıktan çekinme aşağıdaki kimseler için söz konusu olur. Bu anlamda tanıklık edilecek davada; Tanığın beyanı kendisine veya eşine, üst soyuna yani anne ve babasına, çocuklarına ve yukarıda kişisel nedenlerden dolayı tanıklıktan çekilme hakkına sahip olanlar bölümünde kalem kalem yazılan diğer  kimselerden birine doğrudan doğruya maddi bir zarar verecekse tanıklıktan çekilme hakkını haizdir.